اسناد خزانه اسلامی
اسناد خزانه اسلامی
مقدمه
اسناد خزانه اسلامی، اوراق بدهی جدیدی استکه دولت برای تسویه بدهی های قطعی خود به بخشی خصوصی از سال ۱۳۹۲ معرفی کرده است.این اوراق جدید، با اسناد خزانه متعارف و اسناد خزانه که پیش از انقلاب اسلامی منتشر می شد تفاوت هایی دارد. نخستین تفاوت در طول دوره این اوراق است. به رغم این که اسنادخزانه متعارف ماهیتاً کوتاه مدت و در دوره های زمانی یک، سه، شش ماهه و یکساله صادر می شود اما اسناد خزانه اسلامی برای دوره های تا سه سال هم امکان صدور رادارد. دومین تفاوتی که از نظر اجرایی اسناد خزانه را به اوراق قرضه نزدیک می کند،نرخ سودی است که برای این اوراق در نظر گرفته شده است. برخلاف اسناد خزانه متعارفکه بازدهی آن از تفاوت بین قیمت اسمی و قیمت بازاری آن به دست می آید، اسناد خزانه اسلامی نرخ سود تعیین شده حداکثر تا بیست درصد مبلغ اصلی بدهی را دارد. البته این نرخ بهره به صورت کوپن و در دوره های متناوب پرداخت نمی شود، بلکه در همان ابتدای انتشار به اصل  مبلغ بدهی دولت به طلبکاران اضافه شده و قابل پرداخت است. به نظر می‌رسد ویژگی هایی که در مورد اسناد خزانه اسلامی بیان شد، کار کرد این اوراق بدهی را به اوراق قرضه نزدیک می‌کند با دو تفاوت که برخلاف اوراق قرضه، اسناد خزانه اسلامی قابلیت ایجاد بدهی جدید را ندارد و دوم اینکه محل  مصرف منابع اسناد خزانه برخلاف اوراق قرضه مشخص است.

تفاوت و مشترکات انواع اسناد خزانه
  اسناد خزانه متعارف اسناد خزانه قانون 1348 اسناد خزانه اسلامی ایین نامه 1394
طول دوره اوراق کوتاه مدت چهار هفته ای، سه ماهه،شش ماهه و یکساله سه ماهه، شش ماهه و یکساله یک ساله، دو ساله و سه ساله
بهره - شش درصد بیست درصد
معافیت مالیاتی دارد دارد دارد
اسناد بی نام یا با نام بی نام بی نام هر دو
 
 



 
جایگاه قانونی اوراق خزانه
شورای عالی بورس و اوراق بهادار درتاریخ 12/03/1393؛ براساس بند (24) ماده (1) و بند (4) ماده (4) قانون بازار؛ اوراق‌بهادار” اسناد خزانه اسلامی“ را به‌عنوان ابزار مالی قانون بازار اوراق‌ بهادار شناسایی وتصویب نمود. این اوراق قابل معامله در بورس‌ها و بازارهای خارج از بورس بوده و بهاستناد بند (5) ماده (27) قانون بازار اوراق‌بهادار، معاف از ثبت نزد سازمان بورس و اوراق‌ بهادار می‌باشد.
همچنین دستورالعمل پذیرش و عرضه اسناد خزانه اسلامی در بازار ابزارهای نوین مالی فرابورس ایران در تاریخ 18/06/1394 به تصویب هیئت مدیره سازمان بورس و اوراق بهادار رسید.
بر اساس تبصره 5 بند ه قانون بودجه سال 1395کل کشور دولت مجاز است اسناد خزانه اسلامي با حفظ قدرت خريد را با سررسید يك تا سه سال به صورت بي نام و يا بانام، صادر كند و به منظور تسويه بدهي مسجل خود بابت طرح هاي تملك دارايي هاي سرمايه اي و مابه التفاوت قیمت تمام شده برق و آب با قیمت تكلیفي فروش آن در سنوات قبل به شركت هاي برق و آب مطابق ماده (20) قانون محاسبات عمومي كشور مصوب 01/06/1366 به قیمت اسمی تا سقف هفتاد و پنج هزار میلیارد (75.000.000.000.000) ریال به طلبکاران غیردولتي واگذار كند. اسناد مزبور از پرداخت هرگونه مالیات معاف مي باشد و به عنوان ابزار مالي موضوع قانون بازار اوراق بهادار جمهوري اسلامي ايران مصوب 01/09/1384محسوب شده و با امضای وزیر امور اقتصادی و دارایی صادر می شود. اسناد خزانه اسلامي از قابلیت داد و ستد در بازار ثانويه برخوردار است و سازمان بورس و اوراق بهادار بايد ترتیبات انجام معامله ثانويه آنها را در بازار بورس يا فرابورس فراهم كند. خريد و فروش اين اوراق توسط بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران ممنوع است.
 
تاریخچه اوراق در بازار سرمایه
اولین انتشار این اوراق در تاریخ 8 مهرماه 1394با قیمت اسمی‌هر ورقه یک میلیون ریال و سررسید 23‌اسفند 94 انجام شد و با توجه بهاینکه در قانون بودجه سال 93 انتشار هزار میلیارد تومان از این اوراق به تصویبرسید، 250 میلیارد تومان آن در اختیار پیمانکاران قرار گرفت. این ابزار در بازار ابزارهاي نوین مالی فرابورس و به قیمت 900.500ریال کشف قیمت شد.
تا زمان تهیه این گزارش 90 میلیون عدد اوراق خزانه به ارزش اسمی 60 هزار میلیارد ریال درنمادهای اخزا1، اخزا2، اخزا3، اخزا4، اخزا5 و اخزا6، اخزا7 و اخزا 8 انتشار یافته و دولت در صدد است در مرحله نهم و مرحله دهم(در نمادهای اخزا9 و اخزا10)  30 میلیون اوراق خزانه دیگر به ارزش اسمی 30.000هزار میلیارد ریال را به پیمانکاران پرداخت نماید.

مزایای اوراق خزانه
-         كشف نرخ سود بدون ريسك مورد انتظار بازار در اقتصاد كشور
-         فراهم آوردن بسترلازم براي توسعه ابزارهاي مالي بازار
-         كمك به سياست‌هاي پولي و مالي به منظور اعمال سياست‌هاي بهينه جهت تنظيم و كنترل انتظارات بازار
-         كمك به حفظ استقلال كشور با استفاده از تامين مالي داخلي دولت و كاهش استقراض بين‌المللي
-         استخراج انتظارات بازار از نرخ سود بدون ريسك با سررسيدهاي مختلف
-         معاف از ماليات بودن درآمدها و معاملات این اوراق
به طور کلی با انتشار اسناد خزانه اسلامی به طور هم‌زمان دولت از طريق مديريت بدهي‌ها، بانك مركزي از طريق كنترل نقدينگي و مردم به واسطه استخراج نرخ بدون ريسك در يك بازار رقابتي،منتفع مي‌شوند.



 


 
 
نحوه انتشار اسنادخزانه اسلامی :
وزارت امور اقتصادي و دارايي به نمايندگي از دولت، اسناد خزانه اسلامي را از محل رديف بودجه اختصاص يافته، منتشرمي‌کند. دستگاه‌هاي ذي‌ربط نيز بر اساس بودجه اختصاص يافته و اولويت‌ بندي، ليست پيمانكاران طلبكار از دولت را معرفي خواهند کرد. بعد از احراز هويت و اخذ اطلاعات لازم، ليست پيمانكاران به فرابورس ايران اعلام خواهد شد. سپس حداكثر ظرف 10 روزكاري، اطلاعات در سامانه معاملات ثبت شده و پيمانكاران مي‌توانند نسبت به فروشاسناد خزانه اسلامي در بازار ابزارهاي نوين مالي فرابورس ايران اقدام کنند. پيمانكاراني كه برای تامين منابع مالي خود نياز به وجه مالی داشته باشند،مي‌توانند اوراق خود را از طريق يكي از كارگزاران عضو فرابورس ايرانبه قيمت روز در بازار فرابورس ايران به فروش برسانند.
در نمودار زیر مراحل ساز و کار انتشار اسناد خزانه به صورت خلاصه و با ذکر مراحل به تصویرکشیده شده است.
 


 
مرحله اول: وزارت امور اقتصادي و دارايي به نمايندگي از دولت، انتشار اسناد خزانه اسلامي را از محل رديف بودجه اختصاص يافته، به دستگاه های اجرایی اعلام می کند.
مرحله دوم : دستگاههای اجرایی پیمانکاران واجد شرایط و دریافت کننده اوراق خزانه را احراز هویت کرده و به وزارت اقتصاد اعلام می نمایند.
مرحله سوم: دستگاههای اجرایی انتشار اسناد را به پیمانکاران اعلام کرده و ازآن ها مدارک احراز هویت و اطلاعات لازم درخواست می نمایند.
مرحله چهارم: پیمانکاران با مراجعه حضوری یا غیر حضوری به یکی از کارگزاری های عضو فرابورس ایران مراجعه کرده و اقدام به دریافت کد بورسی می نمایند.
مرحله پنجم: کارگزاری با دریافت مدارک پیمانکاران طی سه روز کاری برای مشتریان حقیقی و طی چهار تا هفت روز کاری برای مشتریان حقوقی اقدام به دریافت کد بورسی برای آن ها می نمایند.
مرحله ششم: پیمانکاران مدارک و اطلاعات لازم را به دستگاه های اجرایی ارسال می نمایند .
مرحله هفتم: دستگاههای اجرایی میزان اطلاعات مربوط به تخصیص اسناد به پیمانکاران و اطلاعات آنها را به شرکت فرابورس ارسال می نمایند.
مرحله هشتم:  شرکت فرابورس اطلاعات دریافت شده را به شرکت سپرده گذاری مرکزی اوراق بهادار ارسال مینماید.‌‌‌
مرحله نهم: شرکت سپرده گذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه اسناد خزانه را به کد پیمانکاران تخصیص داده و لیست تخصیص را به همراه برگه اوراق به دستگاه های اجرایی تحویل میدهد.
مرحله دهم: دستگاههای اجرایی برگه اسناد خزانه را به پیمانکاران تحویل می دهند.پیمانکاران بعد از تحویل اسناد یا اسناد را تا سررسید نگه داری می کنند یا قبل از سررسید ازطریق بازار سرمایه به فروش میرسانند:
مرحله یازدهم: در صورت نگهداری اسناد تا روز سررسید و عدم فروش آن ها، مبلغ اسمی اسناد در روز سررسید توسط شرکت سپرده گذاری مرکزی به حساب بانکی آنها واریز می شود.
مرحله دوازدهم: پیمانکاران در صورتی که تصمیم به فروش اسناد خزانه قبل ازسررسید داشته باشد باید این کار را از طریق بازار فرابورس انجام دهند.
مرحله سیزدهم: پیمانکاران برای فروش اسناد خود باید به شرکت کارگزاری عضو فرابورس مراجعه کرده و با تکمیل مدارک و اطلاعات لازم اقدام به فروش اسناد خزانه خود نماید.
مرحله چهاردهم: کارگزاری ذکر شده بعد از فروش اسناد از طریق بازار فرابورس مبلغ ماحصل از فروش اسناد را بعد از یک روز کاری به حساب پیمانکار واریز می نماید. 
 
 

ضمانت پرداخت
ضامن اين اوراق، وزارت امور اقتصادی ودارايي بوده و خزانه‌داري كل كشور بازپرداخت اين اوراق در سررسيد را در زمره ديون ممتاز دولت در نظر مي‌گيرد به نحوي كه پرداخت مبلغ اسمي اسناد خزانه اسلامي درسررسيد، هم‌رديف با پرداخت حقوق كاركنان دولت بوده و با همان درجه اهميت و اضطرار صورت مي‌گيرد. خزانه‌داري كل كشور نيز موظف است پرداخت مبلغ اسمي اسناد خزانه اسلامي را در سررسيد اوراق تعهد كند. اين تعهدنامه به امضاي وزير امور اقتصادي ودارايي رسيده است از اين رو اسناد خزانه اسلامي ريسك نكول نخواهند داشت.
 

پرداخت در سررسید
سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور، وجه مورد نياز براي بازپرداخت ارزش اسمي اوراق را باتوجه به زمان سررسيد، از طريق خزانه‌داري كل كشور به بانك عامل منتقل مي‌كند. شركت سپرده‌گذاري مركزي اوراق بهادار و تسويه وجوه، بر‌اساس اطلاعات آخرين دارندگان اسناد خزانه اسلامي، ارزش اسمي اوراق را از طريق بانك عامل به حساب دارندگان مذكور واريز خواهد كرد.
 

نحوه فروش اسناد خزانه اسلامی
با توجه به وجود بازار معاملات ثانويه براي اسناد خزانه اسلامي، پيمانكاراني كه بدهي خودرا با استفاده از اين اوراق تسویه کنند، درصورت نياز به منابع مالي جهت ادامه فعاليت‌هاي خود، مي‌توانند این اوراق را در فرابورس ايران به فروش رسانده و طلب خود را در سريع‌ترين زمان ممكن به وجه نقد تبديل كنند. دارندگان اسناد خزانهاسلامي، مي‌توانند با مراجعه به يكي از كارگزاري‌هاي عضو فرابورس ايران، به صورت حضوري يا آنلاين، اوراق خود را به فروش برسانند.
 

دریافت اوراق از دولت توسط پیمانکاران
اسناد خزانه اسلامي به صورت الكترونيكي منتشر مي‌شود و در سامانه‌هاي معاملاتي بازار سرمايه به صورت الكترونيكي به پيمانكاران تخصيص مي‌يابد. پيمانكاران مي‌توانند با مراجعه به دستگاه يا وزارتخانه بدهكار، درخواست تصفیه حساب خود را اعلام كنند و در صورت لزوم، وزارت امور اقتصاد و دارايي به نمايندگي از دولت جمهوري اسلامي ايران از محل رديف بودجه اختصاص‌يافته، با انتشار اسناد خزانه اسلامي حساب پيمانكار را تسویه مي‌کند. همچنین پيمانكار مي‌تواند اين اوراق را تا سررسيد نگهداري كند يا در صورت نياز به وجه نقد قبل از سررسید،آن را از طریق فرابورس ایران به فروش برساند


معاملات اسناد خزانه اسلامی
معاملات اين اسناد، در بازار ابزارهاي نوين مالي فرابورس ايران انجام مي شود. دارندگان و متقاضیان خريد مي توانند با مراجعه به كارگزاران عضو فرابورس ايران، اقدام به خريد يا فروش اوراق نمايند. معاملات اين اوراق در روزهاي فعالیت بازار فرابورس انجام مي شود و يك روز قبل از سررسید نهايي، نماد معاملاتي آن به منظور انجام عملیات تصفیه نهايي، متوقف خواهد شد


شرايط خريد اسناد خزانه اسلامی
خريد هر نوع اوراق بهادار در فرابورس، مستلزم وجود كد معاملاتي فعال در سیستم شركت سپرده گذاري مركزي است. علاوه بر آن كلیه خريداران اوراق بايد در هنگام خريد اوراق يك شماره حساب بانكي متمركز به همراه شماره شبا كه به نام شخص دارنده باشد ، جهت واريز اصل مبلغ اوراق اعلام كنند و كارگزار نیز بايد متعاقبا كد اخذ شده را به همراه شماره حساب ‌به شركت‌سپرده‌گذاري اعلام نمايد. مبلغ اسمي اسناد خزانه اسلامي در تاريخ سررسید، توسط شركت
سپرده‌گذاري مركزي به حساب هر يك از دارندگان اين اسناد واريز خواهد شد.درصورتي كه دارندگان اسناد، شماره حساب متمركز خود را اعلام ننمايند، شركت سپرده گذاري مركزي اوراق بهادار و تسويه وجوه، اين مبالغ را نزد خود نگه داشته و با مراجعه دارنده اسناد و اعلام شماره حساب بانكي، نسبت به پرداخت وجوه مذكور اقدام مي نمايد.
 

توثيق اسناد خزانه اسلامی
اسناد خزانه اسلامي، از قابلیت توثیق برخوردار بوده و دارندگان اين اسناد مي‌توانند آن را به نفع هريك از بانك‌ها، مؤسسات مالي معتبر يا سازمان‌ها و نهادهاي دولتي به وثیقه بگذارند. توثیق اوراق بهادار به صورت متمركز و توسط شركت سپرده‌گذاري مركزي اوراق بهادار و تسويه وجوه انجام شده و هزينه توثیق هر ورقه (با مبلغ اسمی 1.000.000 ریال) معادل 50 ريال مي باشد.


نحوه قیمت گذاری و تعیین نرخ بازدهی :
اين اوراق عموما سررسيدي كمتر از يك سال داشته و اغلب سررسيدشان به صورت 4، 13، 26 و 52 هفته‌اي است. اسناد خزانه اسلامي بدون سود بوده و هیچ‌گونه پرداخت میان‌دوره‌‌ای تحت عنوان سود نخواهند داشت و سرمایه‌گذاران از مابه‌التفاوت قیمت خرید اوراق و ارزش اسمی دریافتی آن در سررسید، منتفع خواهند شد. دارندگان اوراق، مبلغ اسمي را در سررسيد از دولت دريافت مي‌كنند.
 
قيمت اين اوراق با در نظر گرفتن دو عامل نرخ سود مورد انتظار بازار و فاصله تا سررسيد اوراق تعيين مي‌شود. براي مثال قيمت اوراق، در شرايطي كه 182 روز تا سررسيد باقي مانده ونرخ بازده مورد انتظار بازار 21 در صد است، به روش زير محاسبه مي‌شود:
 
 

 
 

 
بنابراين هرچه به سررسيد نزديك مي‌شويم، قيمت اسناد خزانه اسلامي به قيمت اسمي آن نزديكتر مي‌شود. علاوه بر این، با افزايش نرخ بازده مورد انتظار بازار، قيمت بازاري اسناد خزانه اسلامي كاهش خواهد يافت.
 
تعیین نرخ بازدهی اسناد خزانه اسلامی :
نرخ بازده اسناد خزانه به صورت روزشمار و به شکل زیر محاسبه مي‌شود :
 
 
 



 





مراحل دریافت کد بورسی از طریق کارگزاری
اشخاص حقیقی:
اشخاص حقیقی که برای اولین بار اقدام به خرید و فروش سهام می نمایند ، با مراجعه به کارگزاری های مورد پذیرش بورس با ارائه اصل و تصویر شناسنامه و کارت ملی،  کد سهامداری دریافت می‌کنند.  اگر به هر دلیلی مشخصات سهامدار در تطبیق با  مشخصات موجود در ثبت احوال همخوانی نداشته باشد، کارگزار مربوطه تقاضای  خرید و تصویر شناسنامه را جهت دریافت کد به شرکت سپرده‌گذاری مرکزی اوراق  بهادار و تسویه وجوه ارسال  می‌کند. پس از طی مراحل لازم کد ایجاد و جهت معامله فعال می‌شود. اگر مشخصات شناسنامه‌ای سهامدار  در ارتباط با ثبت  احوال تایید نشود، سهامدار باید حضوری به ثبت احوال مراجعه کند.
اشخاص حقوقی:
اشخاص حقوقی که برای اولین بار اقدام به معامله در بورس اوراق بهادار می نمایند، با مراجعه به کارگزاری‌های مورد پذیرش بورس درخواست صدور کد می‌نمایند. کارگزاری مربوطه مدارک شخص حقوقی شامل تصویر روزنامه رسمی آگهی تاسیس و آگهی‌کلیه تغییرات، تصویر اساسنامه  شرکت و کپی شناسنامه و کارت ملی اعضای هیات مدیره را جهت دریافت کد سهامداری به شرکت سپرده گذاری مرکزی اوراق بهادار و  تسویه وجوه ارسال می کند که در صورت تایید کد سهامداری ایجاد می‌گردد و  به اطلاع کارگزار مربوطه می‌رسد.


جهت اخذ کد معاملاتی و کسب اطلاعات بیشتر از روشهای ذیل اقدام نمایید:

غیر حضوری:
1- تماس با 02188795358 بخش اجرایی اسناد خزانه کارگزاری بانک سامان
ارسال مدارک مورد نیاز به ایمیل asnadekhazaneh@gmail.com

حقوقی:
نامه درخواست کد سهامداری بر روی سربرگ شرکت
کپی روزنامه رسمی آخرین تغییرات شرکت

حقیقی:
کپی کارت ملی پشت و رو
کپی تمام صفحات شناسنامه 


مراجعه حضوری:
با در دست داشتن مدارک فوق به آدرس ذیل مراجعه نموده و مدارک را جهت اخذ کد بورسی تحویل نمایید:
تهران، خیابان آفریقا، پایین تر از جهان کودک، نبش کوچه 25 ، ساختمان شماره 29، طبقه 3، واحد توسعه و بازاریابی ، بخش اجرایی اسناد خزانه شرکت کارگزاری بانک سامان


 




دانلود فایل 5724 کیلو بایت